Đọc để có từ, không học từ để đọc

Một bạn học B1 có cuốn sổ 1.200 từ, chép tay, học đều mỗi tối. Vào kỳ thi thử, bài đọc Teil 2 (phần 2) nói về một người "kündigt seine Wohnung". Bạn biết "kündigen" là "chấm dứt, huỷ" vì nó nằm ở trang 34 — nhưng trong sổ nó đi với "Vertrag" (hợp đồng), còn ở đây đi với căn hộ, nên bạn không nhận ra. Mất câu đó, rồi mất nhịp cả bài.

Cuốn sổ không sai. Sai là chiều của nó: bạn học từ để chuẩn bị đọc, thay vì đọc để thu từ.

Từ vựng sinh ra từ ngữ cảnh, không sinh ra từ danh sách

Một từ trong danh sách là một cặp: tiếng Đức bên trái, tiếng Việt bên phải. Gặp lại trong câu, bạn phải nhận ra nó rồi tra ngược cái cặp — hai bước là hai chỗ có thể trượt.

Một từ gặp trong câu là một khối: từ đó, từ đứng cạnh, tình huống đang kể. Não lưu cả khối, nên lần sau bạn không tra, bạn nhận ra.

Nhưng đọc tiếng Đức khi vốn từ còn mỏng rất mệt: cứ ba dòng lại mở từ điển, đến từ thứ mười thì bạn không còn đọc bài nữa. Nên việc tra từ phải rẻ đến mức không cắt mạch đọc.

Bấm một cái, nghĩa về đúng chỗ

Đọc tự do nằm trên eDeutsch (edeutsch.vn, cùng tài khoản với deutschezeit.vn): kho bài đọc chia bảy nhóm trình độ, số bài là số động nên mình không in con số cố định. Bấm vào một từ, nghĩa hiện thành chú thích nhỏ ngay trên từ; chữ đầu tiên ra sau khoảng một giây rồi chạy dần chứ không bắt bạn chờ trọn gói.

Nội dung trả về không phải bốn nghĩa từ điển mà ba thứ: nghĩa ngắn của từ, nghĩa của nó trong đúng câu bạn vừa đọc (hai đến bốn câu giải thích), và bản dịch cả câu. Bấm "kündigt" trong câu về căn hộ thì lời giải nói về việc báo chấm dứt thuê nhà — từ điển tĩnh không biết bạn đang đọc câu gì, nên mình để AI đọc câu rồi trả lời. Mỗi từ trong mỗi câu chỉ gọi AI một lần cho tất cả học viên, nên người bấm sau nhận lại lời giải của người bấm trước, tức thì.

Không hiểu cả cụm ("sich Sorgen machen") thì kéo chọn hoặc bấm liền hai từ cạnh nhau; bôi đen gộp được tới 80 từ. Cụm đã dịch thì từ đơn bên trong không lưu riêng, để sổ không có bốn mảnh vỡ của một thành ngữ.

Không có nút Lưu

Bấm vào từ nào, từ đó tự vào sổ. Nút Lưu là một quyết định, và mỗi quyết định nhỏ giữa lúc đọc là một lần cắt mạch: cuối bài sổ có ba từ trong khi bạn đã tra ba mươi — mà ba mươi từ bạn không hiểu chính là ba mươi từ bạn cần. Việc lọc để dành cho lúc ôn, khi bạn bấm "Tôi đã thuộc".

Từ vào sổ mang theo cả câu gốc, nên khi ôn bạn thấy lại đúng câu đó với từ tô đỏ. Sổ còn nhận từ hai cửa khác: làm đề Lesen, bạn đánh dấu "Từ không biết" (đỏ) hoặc "Đoạn quan trọng" (vàng). Cố tình không có ô nhập từ tự do — một từ không có câu gốc lại chỉ là một dòng trong danh sách.

Ôn giãn cách: 2, 7, 30, rồi 45, 90, 180, 360

Sổ từ ôn giãn cách kiểu Leitner, một cuốn duy nhất cho mọi nguồn — bài đọc, đề thi, bản chép video — và đồng bộ giữa các thiết bị.

Mỗi từ có một cấp. Đúng sạch mọi câu hỏi về từ đó thì lên cấp và lịch giãn ra: cấp 1 hẹn sau 2 ngày, cấp 2 sau 7 ngày, cấp 3 sau 30 ngày; cấp 2 trở lên tính là đã thuộc. Sai một câu thì giữ nguyên cấp, hẹn ôn ngày mai; sai hết thì về cấp 0.

Ba mốc 2, 7, 30 tương ứng ba lần quên đầu tiên của một từ mới. Mình không giãn nhanh hơn vì tiếng Đức có quá nhiều từ giống nhau về hình (bekommen không phải "become"). Từ bạn tự bấm "Tôi đã thuộc" được nhắc lại ở 45, 90, 180 và 360 ngày, mỗi lần chỉ hỏi một câu: vẫn nhớ hay quên rồi.

Mỗi lượt ôn chọn 5, 10, 15, 20, 30 từ hoặc tất cả. Giọng đọc mẫu là Hochdeutsch (tiếng Đức chuẩn) và được lưu lại.

Vì sao trắc nghiệm chỉ hỏi từ đơn

Trắc nghiệm khi ôn chỉ sinh cho từ đơn. Cụm từ vẫn nằm trong sổ, vẫn hiện ở thẻ học, nhưng không vào câu hỏi chọn đáp án.

Gốc là một lỗi thật: sổ từng nhận cả mảnh cụm như "sich Sorgen" hay "an der" rồi sinh trắc nghiệm cho chúng. "An der" nghĩa là gì? Không đáp án nào đúng hẳn, người học chọn cái hợp lý nhất, máy báo sai — và cảm giác "đáp án đúng mà báo sai" là cách nhanh nhất để người học ngừng tin công cụ.

Câu hỏi được AI sinh theo lô 10 từ và lưu rất lâu, nên bạn không phải chờ máy nghĩ giữa buổi ôn.

Vì sao "ngày mai" tính theo lịch Việt Nam

Bạn ôn lúc 23 giờ, sai một câu, hệ thống hẹn "ôn lại ngày mai". Tính ngày theo giờ quốc tế thì lúc đó máy chủ mới 16 giờ, nên "ngày mai" của máy là 23 giờ đêm mai của bạn: 8 giờ sáng bạn mở app, không thấy từ nào đến hạn, tưởng đã ôn xong. Từ đó trôi thêm một ngày.

Nên mọi ngày trong sổ từ tính theo lịch Việt Nam: "2 ngày" là hai lần bạn ngủ dậy.

Đọc tự do và sổ từ mở cho mọi tài khoản đăng nhập, cả bốn bậc, không khoá theo cấp và không hết hạn; học viên Deutsche Zeit dùng đúng tài khoản deutschezeit.vn, bấm một lần là sang. Vì từ vựng không kết thúc cùng khoá học. Cuốn sổ 1.200 từ ở đầu bài không bao giờ đóng; nó chỉ cần đổi chiều.